Binlerce yıldır kıyıda
yaşayan bir köyün hikâyesi.
Kumla'nın tarihi, denizin ve zeytinliğin arasında sıkışmış küçük bir köyden bugünün canlı sahil mahallesine uzanan uzun bir yolculuk.
Gemlik Körfezi'nin kuzeybatı kıyısında, Armutlu Yarımadası'nın eteklerinde yer alan Kumla, adını bugün iki mahalleyle taşıyor: Büyükkumla ve Küçükkumla. İkisinin de kökeni aynı toprağa, aynı denize ve yüzyıllar boyunca bu topraklarda yaşamış pek çok halka dayanıyor.
Antik çağların uğrak toprağı
Kumla'nın yerleşim tarihi MÖ 1400'lü yıllara kadar uzanır. Bölge; sırasıyla Mısırlılar, Argonotlar, Balkanlar'dan göç eden Frigyalılar, Lidyalılar, Makedonyalılar, Bitinyalılar, Romalılar ve Bizanslılar gibi pek çok uygarlığın hakimiyetinde kalmış, her biri bu kıyı şeridinde iz bırakmıştır.
Kumru kardeşlerin izinde bir isim
Bir rivayete göre bölgeye adını, 15. yüzyılda buraya yerleşen Kumru adlı iki kardeşten biri vermiştir: büyük kardeş bugünkü Büyükkumla'ya, küçük kardeş ise Küçükkumla'ya yerleşmiş. Korsan akınlarından korunmak amacıyla asıl yerleşim yeri olarak sahilden yaklaşık 3 km içeride, vadi içinde bir alan tercih edilmiş ve halk geçimini zeytincilikten sağlamıştır.
Kumla, Kara Timurtaş Paşa ve Akçakoca'nın fetihleriyle Osmanlı topraklarına katılmıştır.
Zeytinle büyüyen bir köy
Osmanlı döneminde Kumla, bereketli toprakları ve stratejik konumuyla önem kazanmış; zeytincilik ve zeytinyağı üretimine dayalı ekonomisi sayesinde zamanla gelişip zenginleşmiştir. Osmanlıca'da "küçük Kumla" anlamına gelen Kumla-i Sağir adıyla anılan yerleşim, 20. yüzyıl başında 5-6 bin nüfusa ulaşmış; bir kilise, ilkokul-ortaokul, bir değirmen ve pek çok kişinin çalıştığı yağhaneler ile hareketli bir köy hayatına sahip olmuştur.
İşgal ve sürgün yılları
1920'lerde yaşanan Yunan işgali sırasında köy yağmalanmış ve halk bir süre köyünü terk etmek zorunda kalmıştır. Evleri tahrip olan Kumlalılar, İstanbul Selimiye Kışlası'na yerleştirilmiş; işgalin sona ermesinin ardından yeniden köylerine dönmüşlerdir.
Mübadeleyle yeniden doğuş
Cumhuriyet'in ilanından sonra gerçekleşen nüfus mübadelesiyle bölgeye gelen Türk nüfusun katkısıyla Küçükkumla yeniden canlanmış ve bir kıyı yerleşimi kimliğini bugüne kadar sürdürmüştür. Zeytincilik, köyün ekonomisinin temel direği olmaya devam etmiş; bugün "Gemlik zeytini" adıyla bilinen ürünlerin önemli bir kısmı bu topraklardan çıkmaktadır.
Denizle vadinin arasında bir mahalle
Bugün Küçükkumla, ikiye ayrılan bir yerleşim dokusuna sahiptir: "Köy içi" olarak anılan eski yerleşim merkezi kıyıdan yaklaşık 3 km içerideki vadide yer alırken, sahil kesimi yazlıkların ve altın kumlu plajların bulunduğu kıyı şeridini oluşturur. Gemlik ilçe merkezine yaklaşık 8 km uzaklıktaki mahalle, hem yemyeşil zeytinlikleriyle hem de Gemlik Körfezi'nin sakin, korunaklı denizi ile bölgenin en çok tercih edilen kıyı yerleşimlerinden biri olmayı sürdürüyor.
Binlerce yıllık bir toprağın, sayısız uygarlığın ve nesillerin emeğinin üzerinde yükseliyoruz.
Kumla'nın hikâyesi, bugün de bu topraklarda üreten kadınlarla yazılmaya devam ediyor.